تبلیغات
حكمت مشرقی - كار در زندگی معنوی







































حكمت مشرقی

مجالی برای اندیشیدن در حكمت الهی ادیان

کار در زندگی معنوی

نوشته فریتیوف شوان

 ترجمه پریسا خداپناه

منبع : مجموعه عرفان ایران تابستان 1386

 

 

 

کیش امروزی کار از یک طرف بر این واقعیت بنا شده است که برای اکثر مردمان ، کار یک ضرورت است ، و از طرف دیگر مبتنی است بر این تمایل بشر که می خواهد از یک اضطرار غیر قابل اجتناب ، نوعی فضیلت بسازد . اما در کتب عهدین کار به عنوان نوعی مجازات معرفی شده است ، چنانکه گوید : « با عرق جبین خود نان خواهی خورد »(2) . قبل از گناه نخستین و هبوط آدم ، اولین جفت انسانی کار را نمی شناختند . همیشه و همه جا اولیای اهل مشاهدتی (3) بوده اند که ( بی آنکه کاهل باشند ) کار نکرده اند و در همه جهان های سنتی سائلانی دیده می شدند که صدقه دریافت می کردند ، بدون آنکه کاری از آنها خواسته شود ؛ الا اینکه شاید از آنها طلب دعا می کردند . هیچ هندویی حتی خیال سرزنش شخصی مانند رامه کریشنه (4 ) یا رامه مهارشی (5) را به دلیل نداشتن شغل ، به خود راه نمی دهد .

نوعی بی دینی عمومی ، سرکوب امر مقدّس در زندگی جمعی و اضطرار صنعت گرایی است که باعث شده کار به عنوان یک امر لایتخلف (6) جلوه کند ، به طوری که خارج از این مقوله ، معتقدند که فقط کاهلی است و تباهی قابل ملامت . علی ایّ حال ، کار هست تا کار : همیشه کشاورزی شرافتمندانه و نیز صنایع دستی در خانه و یا در کارگاههای صنعتی متعلق به اصناف سابق وجود داشته است ؛ پس از آن ، از قرن نوزدهم به بعد نوعی بردگی صنعتی در کارخانه ها در کار بوده است ، نوعی بردگی مایه ی قساوت قلب ، اگر نگوییم کرامت برباد ده ، که غایتش ماشین است و در اکثر اوقات رضایت انسانی ، به معنی واقعی کلمه به کارگران نمی بخشد ؛ با این همه حتی این کار نیز ( که بیشتر کمی است تا کیفی ) به سبب نگرش معنوی کارگر ، ماهیت قدسی یا مقدّس (7) پیدا تواند کرد ، اگر او با علم به اینکه جهان را تغییر نتواند داد و برای تهیه معاش خود و خانواده اش لازم است که جدّ و جهد ورزد ، بر وفق مقدوراتی که در اختیار دارد سعی کند کارش را با آگاهی از مقاصد نهایی ما آدمیان و با یاد خدا پیوند زند ؛ چنانکه گفته اند : نیایش می کنم و کار می کنم (8) .

 بر مطالب گذشته بای اضافه کرد که آزادی ، بیشتر ، شامل رضایت آدمی از موقعیت خاص است تا نبود کامل محدودیت ها ، که در این دنیا چنین عدم محدودیت به سختی قابل تحقق است ، گذشته از آنکه همیشه ضامن سعادت نیز نتواند بود .

طریقه های بزرگ معنوی ، حتی آنها که صریحاً بر برتری زندگی رهبانی تأکید کرده اند ، هرگز امکان پیمودن راه معنوی در بحبوحه ی مشغله های زندگی در این جهان را نفی نکرده اند ؛ طریقه های ثالث شاهد بر این مدّعا است . در اینجا سعی می کنیم به این پرسش پاسخ دهیم که چطور می توان یک زندگی پر حرارت معنوی را با الزامات زندگی ظاهری سازش داد ، یا حتی آن الزامات را با زندگی باطنی جمع کرد ، چرا که اگر کار روزمره فرد ( کار در خارج یا داخل خانه ) مانعی بر سر راه زندگی معنوی نباشد ، این امر مستلزم آن است که کار روزمره سهم مثبتی در زندگی معنوی بر عهده داشته باشد . به بیان دقیق تر ، به منزله ی نوعی پشتوانه ثانوی برای تحقق شأن الهی در باطن ذات ما واقع شود .

 این گونه جمع کردن کار با معنویت منوط به سه شرط اساسی است که با عناوین " ضرورت " ، "تقدیس " و " کمال " از آنها نام می بریم .

شرط نخست الزام می کند کاری که باید جنبه ی معنوی یابد در ازاء نوعی ضرورت باشد و نه فقط از روی هوس : هر نوع فعالیت طبیعی را که مقتضیات معاش آن را ضروری ساخته است می توان تقدّس بخشید ( یا به خدا تقدیم داشت ) ، البته نه هر نوع وقت گذرانی را که بی جهت باشد یا جای ملامت داشته باشد . به عبارت دیگر ، هر نوع فعالت مبتنی بر ضرورت معاش دارای ماهیتی است که آن را مستعد معنویت می نماید ؛ در حقیقت ، تمام فعالیت های مبتنی بر ضرورت معاش ، دارای کلیتی هستند که به آنها جنبه ی بسیار نمادین می بخشد .

دومین شرط میطلبد که یک فعالیت با چنین تعریف ، کاملاً به خداوند تقدیم گردد ؛ یعنی آن فعالیت صرفاً به خاطر عشق به خدا و بدون عصیان در برابر سرنوشت انجام شود ؛ این معنای دعاهایی است که ( در قریب به اتفاق صورت های سنتی ) کار را تقدّس می بخشند و لذا به عبادت مبدل می گردانند ، یعنی گونه ای ایین طبیعی ، نوعی سایه یا همتای ثانوی آیین فراطبیعی که عبادت به معنی دقیق کلمه باشد .

بالاخره شرط سوم مستلزم کمال منطقی کار است ، چرا که بدیهی است که فرد چیز ناقصی را نثار خداوند نتواند کرد و یا چیز پستی را وقف او نتواند ساخت ؛ وانگهی کمال یک عمل همانقدر آشکار است که کمال وجود ، به این معنی که هر عمل باید تکراری از عمل خدا و در عین حال جلوه ای از آن باشد . کمال عمل شامل سه جنبه است که به ترتیب به خود عمل ، و دیگر به ابزار عمل ، و بالاخره به غایت عمل بر می گردد ؛ به عبارت دیگر ، چنین فعالیتی باید از نظر عینی و ذهنی کامل باشد ، که مستلزم آن است که عمل با غایت خود مناسب افتد ؛ ابزار هم باید درخور و شایسته عمل مورد نظر باشد ، یعنی لازم است وسایل کار به خوبی انتخاب شود ، سپس با مهارت به کار برده شود ، یعنی به نحوی که با ماهیت آن کار تطابق کامل داشته باشد . سر انجام نتیجه کار باید کامل باشد و دقیقاً نیازی را که خود از آن بر خاسته است برآورد .

اگر این شرایط که منطق درونی و برونی یک فعالیت را می سازد به درستی تحقّق یابد ، کار نه تنها دیگر مانعی بر سر راه معنوی نیست ، بلکه مدد کار آن نیز خواهد بود . بر عکس ، کاری که نارسا انجام گیرد همیشه ماهعی در این راه است ، چرا که با هیچگونه مقدور الهی متناظر نیست ؛ خدا کمال مطلق است و انسان برای تقرّب به او باید در عمل ، همچنان که در امعان نظر معنوی ، کامل باشد .

 

پی نوشتها

 

1.        این گفتار ترجمه فصلی است از کتابی از فریتیوف شوان با نشانی ذیل :

Frithjof Schuon . The Transfiguration Of Man (1995)

 

2.        سفر تکوین ، باب 3 ، رقم 19 .

3.        Contemplative

4.        Rama Krishna (عارف هندو در قرن نوزدهم)

5.         Ramana Maharshi (نماینده بزرگ حکمت ودانتا در قرن بیستم)

6.        Categorical imperative (اصطلاح مأخوذ از فلسفه کانت )

7.        Sacramental

8.        Ora et Labora

 

 

 

 

 


نوشته شده در شنبه سیزدهم اسفند 1390 ساعت 02:57 قبل از ظهر توسط امیرحسین فرخ زادنیا نظرات |

اخرین مطالب
«مطالعات تطبیقی»
معرفی کتاب
نگاهی به ذن بودیسم
مقدمه دکتر رادپور بر معرفی کتاب ترجمه دائودجینگ
نگاهی به کتاب «متون مقدس بنیادین از سراسر جهان» اثر جاودان میرچا الیاده
امام خمینى(س) و دنیاى شعر
کتاب ققنوس حکمت
گئورگ زیمل و فلسفه پول
تناقضات مکتب اصالت نسبیت
شیخ اشراق به روایت دکتر دینانی
خاتم بزم ولا
معرفی کتاب «مقدمه‏ای بر هنر هند» نوشته‌ی آناندا کوماراسوآمی
رسالت هنر و هنرمند از نگاه امام خمینی (ره)
نقل اقوالی از رنه گنون از کتاب «شرق و غرب»
تکنولوژی ارتباطات (مقاله ای از شهید سید مرتضی آوینی) پرده اول
محکوم نمی‌کنیم حکم می‌کنیم
کدام امضا؟
2012و دنیایی که پایان نیافت!
پند نامه لقمان 3
" رنه گنون " به مناسبت تولد حکیم رنه گنون
پندنامه لقمان2
پندنامه لقمان حکیم1
(حقیقت حقه ) مقدمه تیتوس بوركهارت بر كتاب فصوص الحکم ابن عربی
تسلیت به همه مسلمانان برای هتک حرمت رسول الله(ص)
معرفی کتاب رسائل توحیدی اثر علامه طباطبائی (ره)
جهان شناسی سنتی
تأثیر سهروردی بر حکمای عهد قاجاریه
یادداشتی پیرامون نسل کشی سرخپوستان آمریکا
عصر ظهور شعری از حافظ ایمانی
هنر ذن