تبلیغات
حكمت مشرقی - نگاهی به كتاب راز اعداد اثر آنه ماری شیمل







































حكمت مشرقی

مجالی برای اندیشیدن در حكمت الهی ادیان

نگاهی به کتاب راز اعداد نوشته‌ی آنه ماری شیمل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مدتی است انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب کتابی را با نام راز اعداد منتشر کرده است. این کتاب را آنه ماری شیمل نوشته و فاطمه توفیقی آن را ترجمه کرده است. شیمل در این کتاب به بررسی نقش اعداد در فرهنگ و ادیان گوناگون می‌پردازد.

شاید به شکل دقیق نتوانیم زمانی را برای رابطه انسان با اعداد مشخص کنیم. اما به نظر می‌رسد هم زمان که انسان توانست از راه گفت و گو با هم نوع خود ارتباط برقرار کند، با اعداد آشنا شد و از آن‌ها استفاده کرد. در بیشتر سنت‌ها و فرهنگ‌ها اعداد و اشکال از تقدس و شومی و همچنین کارکرد‌های خاصی برخوردار بوده‌اند، تا جایی که امروز هم از اهمیت آن‌ها کاسته نشده است. برای مثال، در برخی از فرهنگ‌ها خصوصا بابل، هندو و فیثاغورثی، عدد اصل بنیادینی است که جهان عینی حاصل آن است و منشا همه چیز‌ها و هماهنگی نهفته در عالم به شمار می‌رود. در فلسفه‌ی هرمسی دنیای اعداد و دنیای منطق یکی انگاشته شده‌اند و اعداد صرفا کمیت نیستند بلکه کیفیاتی نمادین به شمار می‌روند.

فیثاغورث و یارانش اعتقاد داشتند که همه نمودهای جهان، چه زمینی و چه آسمانی بازتابی از اعداد هستند. از نظر افلاطون اعدا مظهر هماهنگی عالم‌اند و از نظر ارسطو، عدد منشا و جوهر همه‌چیز است. در فلسفه یونانی اعداد فرد، مذکر و اعداد زوج، مونث‌اند و این بدان معناست که اعداد جنسیت دارند یا به عبارتی آن‌ها را دارای شعور فرض می‌کردند. همچنین تعداد قربانی شوندگان برای ایزدان آسمانی،فرد و برای ایزدان زمینی، زوج بود.

در میان فرق اسلامی، اخوان الصفا به اعداد 7، 9، 12، 28 توجه بیشتری داشتند. آن‌ها این اعداد را به افلاک و بروج و سیارات و منازل قمر مرتبط می‌دانستند. در یکی از رسالات اخوان الصفا آمده است: فیثاغورسیان که موجودات را با خصایص اعداد منطبق می‌دانند، به خرد الهی نیز که مبدا آن‌هاست توجه دارند. در واقع اعداد 7 و 9 و 12 و28 اولین اعدادی هستند که به ترتیب آنان را عدد کامل، اولین فرد مجذور، زائد و تمام می‌نامند.

در فضای فرهنگی ما یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت علاقه به اعداد و ویژگی‌های آن‌ها بیشتر بر اساس شالوده‌‌هایی است که فیثاغورسیان نهاده‌اند. فیثاغورث در قرن ششم قبل از میلاد در جزیره‌ی ساموس به دنیا آمد و در سال 532 قبل از میلاد مسیح به کروتون در جنوب ایتالیا مهاجرت کرد تا از پولیکرات خود کامه بگریزد. شاید وی در شرق به خصوص در مصر زندگی کرده و در آنجا مقداری دانش ریاضی شرق باستان را فرا گرفته باشد.

به عقیده فیثاغورثیان درست همان گونه که از راه اندازه‌گیری نسبت‌های تارها می‌توان آهنگ موسیقی را با فرمول‌های ریاضی بیان کرد، جوهر هر چیز دیگری را نیز می‌توان با اعداد نشان داد. تکامل جهان معادل تکامل اعداد است. وحدت از پوچی و محدودیت پدید آمد. عدد از یک پدید می‌آید و تمام آسمان و کل کیهان از عدد حاصل می شود.

تقابل میان واحد و متکثر چنان که با  اعداد زوج و فرد بیان می‌شود، بهدها به ویژه در عرفان که وحدت غیر منقسم و مطلق را مقصد خود قرار می‌دهد، مورد توجه قرار گرفت. بنابر این فرد در باورهای عامیانه و در اندیشه‌های الاهیاتی  نقش مهمی داشته است. افلاطونیان همه اعداد زوج را شوم می‌دانستند. چنین اندیشه‌ای در سنت اسلامی نیز وجود دارد که خدا فرد(وتر) است و فرد را دوست دارد شکسپیر نیز در صحنه‌ی نخست ، پرده‌ی پنجم از نمایشنامه‌ی زنان سرخوش ونیز می‌گوید:«الوهیت در اعداد فرد ساکن است.»

ارسطو(322-384 ق.م) در کتاب نخست مابعد الطبیعه از عرفان عددی فیثاغورسیان انتقاد کرد. او می گوید آنان چون کاملا در ریاضیات غوطه‌ور شده‌اند، می‌پندارند که اصول ععدی ایشان اصول همه‌ی بشریت است.

کتاب راز اعداد از جهات گوناگون اهمیت دارد. نخست اینکه به یکی از امور رایج در میان انسان‌ها پرداخته است. این اثر گرچه بیشتر رویکردی تاریخی و تطبیقی دارد تا انسان شناختی یا جامعه شناختی، خود می‌تواند اطلاعاتی کلی را به صورت کلید واژه به محققان ارائه کند. اهمیت دوم کتاب به حوزه‌ی تخصصی خانم شیمل یعنی شرق شناسی و به ویژه اسلام شناسی بر می‌گردد. از این جهت کتاب راز اعداد را می‌توان دایره‌المعارفی کوچک دانست که پنجره‌ای را به نقاط مختلف جهان باز می‌کند

این کتاب عمدتا با تمدن‌های باستانی و سنت‌های اسلامی، مسیحی‌، یهودی سرو کار دارد. اما علاوه بر این تمدن‌ها نویسنده کوشیده است تا حد امکان به سنت های هندی و چینی هم نظر بیاندازد و در بخش‌هایی تمدن مایاها را هم بررسی کند. بررسی تفصیلی نمادگرایی عددی ساکنان آمریکا پیش از کریستف کلمب که نظام‌های نجومی بسیار ستودنی داشتند یا تمرکز بر اعداد در تمدن‌های مختلف سرخ پوستی و در قبایل آفریقایی از جذابیت‌های دیگر این کتاب است.

شیمل در پیش گفتاری که بر این کتاب نوشته اشاره می‌کند:«حوزه‌‌ی علم اعداد و جادوی عددی در طول هزاره‌ها برای انسان بسیار جالب بوده است. خورشید و ماه، این نشانه‌های کتاب بزرگ طبیعت که برای اندازه گیری جیات انسانی به کار می‌روند، همیشه انسان‌ها را واداشته است که اعداد را بسیار ویژه بدانند.

 اعداد نه تنها زمان و مکان را با فرمول‌های انتزاعی نشان می‌دهند و معین می‌کنند، بلکه بخشی از نظام اسرار آمیز ارتباط با ستارگان و پدیده‌های طبیعی دیگر نیز هستند. نسل‌های قدیم‌تر معمولا همین پدیده‌ها را مرتبط با ارواح، خدایان و شیاطین یا نماینده‌‌ی آنها می‌دانستند. انسان‌ها با شناختن یک عدد و نیروهای نهفته در آن می‌توانستند یاری ارواح مربوط به آن را برای جادوگری تامین کنند یا با تکرار اوراد خاصی به تعداد معین دعاهایشان را موثر‌تر سازند. دانش مفاهیم سری اعداد در فلکلور و ادبیات عالی بازتاب می‌یابد. همچنین می‌توان آن را در معماری قرون وسطا یا موسیقی که تصور می‌‌شد جلوه‌ای از آهنگ افلاک است، مشاهده کرد.»

شیمل این کتاب را بر اساس اعداد تقسیم بندی کرده و سپس درباره‌ی هرعدد به تفضیل سخن گفته است  وی برخی از گفته‌های خود را با تصاویری در آمیخته است که ذهن مخاطب را بیشتر و بیشتر با دنیای اعداد نزدیک‌تر کند.

این کتاب در قطع رقعی، شمارگان 2000 جلد، قیمت 5500 تومان و شمار صفحات 325 توسط انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر شده است.

 


نوشته شده در جمعه ششم آبان 1390 ساعت 03:36 بعد از ظهر توسط امیرحسین فرخ زادنیا نظرات |

اخرین مطالب
«مطالعات تطبیقی»
معرفی کتاب
نگاهی به ذن بودیسم
مقدمه دکتر رادپور بر معرفی کتاب ترجمه دائودجینگ
نگاهی به کتاب «متون مقدس بنیادین از سراسر جهان» اثر جاودان میرچا الیاده
امام خمینى(س) و دنیاى شعر
کتاب ققنوس حکمت
گئورگ زیمل و فلسفه پول
تناقضات مکتب اصالت نسبیت
شیخ اشراق به روایت دکتر دینانی
خاتم بزم ولا
معرفی کتاب «مقدمه‏ای بر هنر هند» نوشته‌ی آناندا کوماراسوآمی
رسالت هنر و هنرمند از نگاه امام خمینی (ره)
نقل اقوالی از رنه گنون از کتاب «شرق و غرب»
تکنولوژی ارتباطات (مقاله ای از شهید سید مرتضی آوینی) پرده اول
محکوم نمی‌کنیم حکم می‌کنیم
کدام امضا؟
2012و دنیایی که پایان نیافت!
پند نامه لقمان 3
" رنه گنون " به مناسبت تولد حکیم رنه گنون
پندنامه لقمان2
پندنامه لقمان حکیم1
(حقیقت حقه ) مقدمه تیتوس بوركهارت بر كتاب فصوص الحکم ابن عربی
تسلیت به همه مسلمانان برای هتک حرمت رسول الله(ص)
معرفی کتاب رسائل توحیدی اثر علامه طباطبائی (ره)
جهان شناسی سنتی
تأثیر سهروردی بر حکمای عهد قاجاریه
یادداشتی پیرامون نسل کشی سرخپوستان آمریکا
عصر ظهور شعری از حافظ ایمانی
هنر ذن